AN GAOḊAL
309
A synopsis of the address delivered
under the auspices of the Philo-Celtic
Society by
COUNSELLOR P. J. O'HANLON.
A Mhna agus a Dhaoine Uaisle:
Thigim os bhur g-comhair a nocht le
beagan a radh timchioll arsacht na
Teangan Ghaodhailge, 7 priomh shib¬
hialthais an chineadh Gaodhlach, ag¬
us ma bhi aon ocaide i g-caitheadh
mo mhaithreann a rabh aithbheul orm
nar rabhas ionan comhradh deaghlab¬
hrach do dheunadh i d-teangain mo
shinear agus agus mo thir dhuthchais —
so i an ocaide sin.
Go rabh ar sinnsir foghluimthe agus
sibhialta is furas a chruthughadh.
Tri cheud bliadhan air eis na dil¬
ean, mar deir na hughgair, cuireadh
air bun, le Fenius Fearsa, i Magh Shea¬
nar, tir chliabhain ar sinnsear, an ch¬
eud scoil fhoghlumtha bhi san domh¬
an. g-Caithead na h-aimsire a rabh
Finius i Seanar do chuir se amach dha
sgolaire dheug a's tri fichead le ordu¬
ghadh gach uile chaint a bhi labhar¬
tha san domhan a chruinniugh' chum
go m-beidhdis curtha i bh-fuirm san
g-colaiste. Air i dhul air ais do Fhi¬
nius Fearsa dh'a thir fein d' fhag se
Niall, a dhara ma ba sine, mar uach¬
daran air an g-colaiste. Chuaidh cail
fhoghlumtha Niul i bh-fad 's a n-gar.
Thainic Faroa, righ na h-Egipte chui¬
ge agus thug se cuireadh dho a dhul
d’a thir-sean agus sgoile chuir air bun
agus de gheall se mar luach saothair
dho lamh a inghean, Scota i b-posa.
Ghlac Niul an cuireadh, chuaidh se
go h-Eigipt, agus fuair se Scota, ingh¬
ean an righ i b-posa; do cuir se scoil¬
e air bun thrid an tir sin, agus leath¬
nuigh se a chail a's a thasc. Rug Sco¬
ta mac do Niul agus do thug se mar
ainm air Gaodhal, ndiaigh a ghaoil ce
bhi na oide i g-colaiste Sheanar — Seo
e an te ar tuga mar leas-ainm air, Gao¬
dhal-glas — Is timchioll an ama seo
bhi Maise in Eigipt, a's bi Niul cho
cinealta a,s cho laghach leis fein agus
le na mhuintir a,s gur thug se a bhea¬
nnacht d'a shliocht; agus dubhairt se
ce b' ait a m-beidhdis nach mairfeach
aon nathair uimhe ann. Air eis Pha¬
roah Cingeris agus a shluaidhte bheith
baite san Muir Dhearg bhi cuthach
mhor air mhac Pharoah n-aghaidh
na n-Gaedhil mur thaisbeanadar cin¬
ealtas do mhuintir Mhaoise, agus, air
an adhbar sin, d’imthighdear o'n E¬
gipt. Thrialladar soir 's siar, 'nonn sa
nall, tabhairt foghluim agus sibhialtas
leo in gach ait d'a n-deachadar, agus,
faoi dheire, do tharladar in Eirinn tim¬
chioll se cheud deug bliadhan roimh
aois ar d-tighearna. Lasadar trilsean
na foghluime air barr gach cnoc a's
ardan in Eirinn no gur seith a shoil¬
seacht sibhialtas a's oideas thrid an
Eorop no gur much aidhbheirseoir¬
eacht mhalluighthe na Sasannach e a
bh-fuil na sean, na nog, na m-ban a's
na naoidheanan. Nuair a smuainigh¬
im air an n-geur-chradh a's air an an¬
acur a d’fhulaing muintir na hEireann
faoi riaghla dhiabhluighth na Sacsan
tigeann critheagla air mo chruth go
h-iomlan, agus impighim air Dhia go
d-tiocfidh an t-am, agus e sin go goir¬
id, a m-beidh se i g-cumhachta na n¬
Gaodhal dioghaltas luadh a's eifeach¬
tach do roinnt do'n drong mhalluigh¬
the sin, agus deirim nach fiu an t-Eir¬
eannach a bheith beo ce bhacach aon
t-slighe — beidheadh se cho millteach
a's feidir do bheith — leis an dioghal¬
tas sin do thabhairt.
Gheall Maoise do Niul go m-beidh¬
each a shliocht foghluimte go brath,
agus ar feidir le aodduine a radh nach
m-beidh an geallamhantas sin colion¬
ta? Rinne na Sasannaighe a n-dith¬
chioll foghluim a dhibirt as Eirinn.
Chuireadar an teud faoi mhuineul
maighistir na scoile ; chaitheadar na
h-Eirennaigh 'steach i b'priosuin faoi
'n nGaodhailge labhairt. Na dhiaigh
sin, chidhmid indiu go bh-fuil Eirean¬
naighe ni she ambain a cleachta a d¬
teangan san m-baile ach d’a cleachta
a's d’a munad ins gach ball de'n dom¬
han a bh-fuil sind na g-comhnuidhe.
Ta dha phaipeur clobhuailte san n¬
