900
AN GAOḊAL.
sin is aṁlaiḋ do riġne sé aċt glaoiḋ-
eaḋ go h-áird air fearaiḃ Éireann ċum
go raobfaidís le fonn ceart cuing mal¬
laiġṫe a náṁaide, agus go saoirṫeoċai¬
dís saoirseaċt dóiḃ féin agus d'a g¬
clann. Tá ṡios ag gaċ aon gur b'ḟonn¬
ṁar an freagraḋ a ṫugadar d'a ġairm
agus gur ċuireadar cogaḋ a n-aġaiḋ
luċt an ċeilg le an-ċuid calmaċta no
gur b'éigin dóiḃ geilleaḋ faoi ḋeireaḋ
nuair léir-sgriosaḋ iad le coṁaċt lann,
ocrais, agus mioḋaḋ. Aċt tá spioraid
an tír-ġráḋ do ṁúsgail Tomás Dáiḃis
beo fós, agus b'ḟéidir go d-tiocfaḋ
linn ar g-cóír d'ḟáġail anois air ċaoi
ċiúin ṁeasarḋa nár friṫ anallod le
diansaoṫar.
Ní'l sé aċt tamall beag ó fuair Ci-
cham bás, Níor sgríoḃ sé mórán aḃ¬
rán, aċt go deiṁin rug an meud a
sgrioḃ bárr na sgéiṁe agus na ceann¬
saċta. Is deacair coiṁionnan a ḟáġ-
ail le "Roiḋriġe na g-Cnoc," agus tá
greann ag óg agus aosda air 'Pádruig
Seaċáin," agus air an dreaċtín a ṫráċ¬
tas air an g-cailín ḃí 'na suiḋe cois na
h-aiḃainne i d-teannta Sléiḃe-na-mBan.
Ḃí iliomad fileaḋ eile aguinn, mar
Cláireaċ Mangán agus a leiṫéid, a riġ¬
ne obair ṁaiṫ ċum bárdaċt a ċuṁduġ¬
aḋ, agus do réir sin, ċum tír-ġráḋ a
ċoṫuġaḋ, ní h-é aṁáin i g-croiḋiḃ ar
muintire sa m-baile, aċt mar an g-ċeud¬
na i g-croiḋiḃ na nGaoḋal a ċoṁnuiġ¬
eas in gaċ crioċ faoi 'n ngréin. Uime
sin tre ar ḃ-filiġeaċta-ne fóiġleómaid
páisdiḋe na ndaoineaḋ so ċáil agus
mór-ċliú na sean-tíre, feuċfaid análl
le aṫas tar tonntaiḃ na fairge móire
air Oileán speur-ġlan na Naoṁ, agus
ḃéarfaid míle onór agus molaḋ do'n
t-slioċt árd ó'r ḟásadar,
Risteird de h-Enebre.
Glossary.
filiġeaċt, poetry, filee-ucht.
intleaċt, ingenuity, intlucht.
meanma, mental, ma-unma,
brosduġuḋ, to urge, brusdhoo
tubaisde, misfortune, thub-ishthe
sulṫṁar, pleasant, etc. sulthwar.
gradam, a character, gradhum.
oidiḋe, preceptors, o-dhee.
ealaḋan, skill, learning, ol-i-un.
ceirde, of trade, kerdheh.
ceangalaiḃ, dat. pl. of tie, kanguliv.
díoḃálaiḋ, injuries, dhee-waliy,
céileaḃraḋ, farewell, kelawrah.
rángadar, they came rawngadur
coiṁṫionol, assembly, kohinul.
duanta, poems, doo-untha.
molaḋ, praising, mulha.
croḋaċta, bravery, krouchta.
coṁlann, duel, combat, ko-lahn.
tionsgnuiġ, to prepare, thungsny.
coṁ-ṁarṫanaċ, coeval, kowarnach
foigse, nearer, whigsheh.
coiṁsiġeann, comprehends, koivshi-un
ċaoinadar, they cried, cheenidhur
cumaċ, devout; breach, kumach.
doġrúin, danger, dhorooin.
muiniġin, confidence, mo-neen.
lear, sea, ocean, lhear
méirleaċ, thief, rogue, mayrluch.
fogairt, announcement, foeguirth.
sgriosaḋ, plunder, ruin, sgris-ah
fiaċṁar, ravenous, fee-uchwar.
deoruiḋe, an exile, dheo-ree.
seaċráiniġ, wanderer, shaughrawnee
toilteannaċ, willingly, thelthunach.
Bóinne, the Boyne, buineh.
caḃair, assistance, cowir.
loċrán, a lamp, luchrawn.
brollaċaiḃ, breasts, brulachiv.
díbirte, banished, dheebirte.
coigríoċ, strange, stranger, kuigreech.
fuireaċ, waiting, fuirach.
doiṫin, covenant contract, dhohin.
canaḋ, singing, kanah.
ollod, ancient, ohlloid
oirḋearca, illustrious, uiryorkeh.
áiriġṫe, certain, special, aw-ir-iheh.
moḋaṁla, respectableness, mo-owlah.
gaisgiġeaċt, prowess goishkeecht
mórḋálaċ, pompous mor-awlach
failliġeaċ, neglectful, fawileech.
We would direct the reader's attention to the fre¬
quent use of the preposition chum by Mr. Henebry
and we do so to show that that unfortunate parti¬
cle is not the immutable tyrant which certain par¬
ties, for certain purposes, would brand it. The
word chum is a simple, as well as a compound,
preposition (the same as the word that is used as a
conjunction and demonstrative pronoun in the same
breath in the above sentence) and used as such by
the natural speakers and writers of the language
from time immemorial. The Four Masters used
it as such. Archbishop McHale, Canon Bourke, O'
ullád
