110
AN GAOḊAL.
So, biḋ, the analytic form, with the
personal pronouns, mé, tú, sé, express¬
es the same. Also, the termination,
eann, denotes habit or continuance; as
biḋ-eann mé, I am wont to be; biḋ-eann
tú, thou art wont to be, biḋeann sé,
he is wont to be.
The endings, such as im, of the first
person; ir, of the second person singu¬
lar; muid, of the first person plural;
iḋ, of the second; id, of the third per¬
son plural, express in Irish what the
pronouns I, thou, we, you, they, in u¬
nion with the verb, convey in the En¬
glish language; and also the time or
tense which such helps as “do, may,
can," suggest in the conjugation of Sax¬
on verbs. Few languages, indeed, are
as limited as English in its verbal in¬
flections.
Observe, therefore, that “do, dost,
does, doth," the emphatic and interro¬
gative forms of the present tense in
English, have, in Irish, as in every o¬
ther language in Europe, no distinct
word by which they can be translated.
The verbal inflection peculiar to the
present tense supplies its place as, I
do be, biḋim ; do I be, an m-biḋim ; dost
thou be, an m-biḋir? does he have, an
m-biḋeann aige? he does have, biḋeann
aige.
This observation should be remembered.
[Tá an t-alt seo a leanas againn ó 'n
m-Buinneán Aoraċ le am fada. Tá 'n
duairceas a ḃí air i n-am a sgríoḃṫa
iompuiġṫe go suairceas anois, óir atá
biseaċ ṁór air ċúis na Gaoḋailge. F. G.]
TEARC-ḞOCAL AIR TORUIĠEAĊT
Na Gaeḋilge i nEirinn.
Tar a d-tarluiġ d'aoisiḃ ó cruṫuiġ¬
eaḋ ar g-ceapsinsir is na háirdiḃ soir
go nuige so níor friṫ aon ċeann acu
ċoṁ ilceardaċ in gaċ gne tán easaṁail
leis an aois so aguinne. Mar dearḃ¬
uġaḋ air so feuċaḋ an leaġṫoir air
gaċ leiṫ fá 'n ngréin do ḃreaṫnuġaḋ na
n-ealaḋan n-diáiriṁiġṫe atá ar n-a
saorṫuġaḋ anois go laoṫaṁail naċ raiḃ
cuiṁneaṁ orṫa go m-beidis go deo san
m-biṫ anallod. Ní'l beann aguinne re
n-a ḃ-faisnéis fo seaċ, ní mó ní'l faṫ a
n-iomadaṁlaċta doċoimsiġṫe 'na ċúis
is oirċeas duinn teaċt tairis anois,
aċt aṁáin gur feidir linn taḃairt fa
n-deara duṫraċt agus speis aigne ċui¬
reas na daoine le m-baineann biseaċ
na n-ealaḋan so ionta go beiṫ foirḃṫe
forasda ḋoiḃ.
Tuille eile, b'ḟéidir gur mór an tar¬
ḃa ṫeiġeaṁ as duinn ó leir-ṁaċtnaṁ
air a g-curam san tré ḃ-feudfamaois
ealaḋa nuaḋ eile .i gnoṫuġaḋ teangan
na h-Eireann do ċur i g-cóir agus do
ḋíriuġaḋ go foirċeann foirlíonta.
Má's fior a ráiḋtear tá teanga ar
sinsir ar n-a múċaḋ diaiġ i n-diaiġ air
fuaid na h-Eireann. Laḃartaoi go gle-
ġlan í tamall ó ṡoin feaċnóin gaċ cuige
da cúigiḋiḃ fiu le bru na mara le ráiḋ¬
tear an fairrge Éireannaċ andiu aċt
faoi 'n am láiṫreaċ ni ġaḃann na daoi¬
ne dá laḃairt aċt air an g-ceann-ḟear¬
ann imeallaċ sin aṁáin ṫimċiollas an
tír ó Eas Ruaḋ i n-Ulltaiḃ leaṫ-as-t¬
siar go Gailliṁ agus don stár sin soir
ó ḋeas go Cumar na d-tri n-Uisgeaḋ i
n-oirṫear Muṁan. Agus fós giḋ gur
mór an truaiġ é tá Beurla na nGall
dar g-creim-ġearraḋ agus dar g-cog¬
naṁ an oiread sin gaċ ló ionnus gur
ċóir a ṁeas go maireann anois drong
ċiḋeas an Beurla ceudna sin faoi láin
réiṁ in gaċ mion áird dar d-tír agus
an Ġaeḋilge ḃoċt ar na báiḋeaḋ i n-
doiṁin-dearmad dearóile. Le linn ag-
us an aimsear sin ní ḃeiḋ d' ḟuiġeall
de Ġaeḋilge ann ó ṫráiṫ go bóċna aċt
aṁáin an beagán sin ainmniġeas aiḃne,
gleannta, coillte, sléiḃte, agus maiġe,
riġne Éire do gaḃáil cuiċe féin le
teann-ġreim diograsach daingean faoi
ċlár a boċta.
Ameasg daoineaḋ na h-aoise úd
beiḋeas dream an ainḃfeasa air aon
leiṫ ag a m-beiḋ meas toṁfann miċiall¬
ṁar fian air gaċ bloḋ ḃainfeas le
seanċus agus sinsearaċt Eireann, ag¬
us dream eile, iomorra, luċt féile agus
fíalṁaraċta, ṫaiscfeas agus onoireo¬
ċas an suim ceudna mar oiġreaċt is
loġṁaire agus is ionċoiméadta dár
