88
AN GAOḊAL
se na cruinne le ceaneoċar suḃailce,
ċeill, agus n-eaġoibre, mar an ceudna
le calamaċt agus treunaċt geiḃeadar
talaṁ aoiḃin iartir an doṁain. Uad
'n traṫ imṫiġeadar amaċ nuiġ go d-ti
a tiġeaċta go Eisboniaṫ, ċuaiḋeadar
ceiṫre ceud baalaine ṫart. Go d-ti a
ṫiġeaċta go Errion, oċt ceud deic agus
da fiċid baalaine. Go d-ti daingnuġ¬
aḋ Eaṫarcedun ceud agus mile baal¬
aine Go d-ti daingnuġaḋ Remion mile
da ceud deic agus da fiċid. Ma leur-
smuainemar air na neiḋṫiḃ seo beiḋ
fios againn tuigse na raḋte: Tioman¬
adar ulċloin Er carbad na gCora uaḋ
Cosangaḃa go d-ti Errion iaṫġlaise.
Ann crioċnuġaḋ an saoṫar sin, caiṫ¬
eadar mile go leiṫ m-baalain. Buḋ clis¬
de an morsceul a innseoċaḋ na caṫa,
na n-dibirte na buaiḋ agus na diom-
ḃuaiḋ a ṫarlaḋ air fad na n-aimsire
sin. Gur traṫ e lionta le imris, ciall¬
emar go forus uaḋ rannṫaiḃ an m-
ḃard Amer, uaḋ na runraḋtaiḃ agus
uad'n ainm a ṫugadar air na talṁan¬
aiḃ fein : Aġtane, Ag-tan-e- Ellan, Ul-
lann, Aġcaṫiaṫ, Ag-caṫ iaṫ, Eitoll-iaṫ.
Go deiṁin ni raiḃ an buaiḋ do glac
clan Er air an doṁain, saoṫar leinḃ.
Ḃi ardsliġe a n-imṫeaċta uaḋ Cosan¬
gaḃa go d-ti Errion triḋ Aoḋmag,
Feinece, agus Eisboniaṫ, agus riġnea¬
dar idirtiras mionca uaḋ'd d-tus nuiġ
go d-ti 'n am, a ṫusuiġ slioċt Remion
do ḃeiṫ as cionn muir agus talaṁ. Is
an sin do ċaill gaċ rion de claoin Er
a ṫeanga agus riġeaċta, aċt aṁáin an
cuid a raiḃ an Eionn. Coṁ fada
sin ḃidar san iartir nar ṫainic slioċt
Remion orraiḃ ariaṁ uime sin atá 'n
teanga Gaalag ga seasaḋ saor mar
do ḃí uaḋ 'n dtus. Is iongantaċ an
teanga an Gaalag ṫainic si saor triḋ
ceiṫre mile m-baalan, si bunuġdar gaċ
teangan ann Iariḃ, gneaṫḃeulraḋ ul-
ċloin Er.
Atáimse anois mo da'r ḋeug baal¬
aine ga molaḋ ardceimeas na Gaalga.
Go deiṁin clu nuiġ me Errionaiġ gar¬
ad gur buḋ Ceiltag i! Cuirfair an
macleiġean ata ana oide as cionn lio
dain agus Grangeas morluaċ agus ag¬
us arḋṁeas air an Gaalag, oir anntise
geiḃfaid se an t-eoċair le scaoileaḋ ni
aṁain na focla na teanga ud, aċt run
agus minċiallte na seanḟocal ata mar
ainm aig gaċ ait a riġne clan Er oir¬
easeaṁ no coṁnuiḋe.
Aċt le cruṫuġaḋ an rud seo, andiu
air a n-dul a m-baile daoiḃ, ma ta mac
no inġein, no dearḃraṫar, no dearḃ¬
siur aigaiḃ ag dul go scoil no coṁlaiḋ¬
eiste, fiarruigiḋ uaṫaiḃ run agus min¬
ċialluġaḋ na ḃ-focal seo: Eisiaṫ, Iḃ¬
fraoice, Iariḃ, Iaṫċeart, IOrdaṁan,
Sioriaṫ, Graice, Siarduniaṫ, Airmuir¬
ce, Iberiaṫ, Garḃṁuiniaṫ, Magcedun,
iaṫ Lungdun, Gaalduniaṫ, Errion-
Saoitirna, Iaṫaṫar, Saoitir, Saoit
reaḃ, Curaḋḃinntaos. Is anfarsang
focleor na Gaalga, is eigin ma ḃ-fuil
fiċe mile focla annsan Liodain, aċt
ata naoi deug agus da ḟiċid mile da
ceud agus ceiṫre fiċid focla annsan
Gaalag. Ata duil muinte agus cosan¬
ta na Gaalga aig moran n-daoineaḋ
ann gaċ roin de'n doṁan. Buḋ iomda
litṫir fuair me fein aig fiarruġaḋ go
dionṁoltaċ aunḋiaġ leas na teangan.
Aċt an traċd ni ḃ-fuil aon deifir air
na ardscoltiḃ le munaḋ an Gaalag.
Aċt deirter naċ gur buḋ'n t-aḋḃar:
Naċ ḃ-fuil le faġail aċt beugan oidead
a ṡaiṫ eolaċ leis an Gaalag do munad?
Fiosruiġeann siad go maiṫ an ceim
agus an buntaisde a ḃaineas leis an
Gaalag. Ni ḃ-fuil aon ardfogluim
crioċnuiġte mar is coir gan focaleol¬
uis na Gaalga. Annsan coṁraḋ beag
seo ni ṫig liom taisbaint daoiḃ a ail¬
neaċta d'eagla gon denfaid me mo
ċaint rofada.
Aċt traṫ ḃí 'n doṁan anna oige, is
an Gaalag do ḃi ceileaḃrad leis an
saoġal aig éiriġ.
Is i 'n teanga a raiḃ duiseaċt oil¬
neaċta agus graḋ, agus morċiall ann
ċroiḋe agus inntinn na cinne-daoin¬
eaḋ!
Seagan J Ua dĊearrḃuill.
La Feile Padruiċ,
1896.
