﻿98
AN GAODHAL
Nuair a cailleadh Turgaesios 's dhá
réag taoisigh,
Bhí Lochlanaighe sang: an- óig, Miléisions,
Gach duine 'sa tór a ghream Turgaesios,
Gur ruag an deire amach as Éire.
Chicago, an dara la deug luil, '82.
D' Fhear-eagair an Ghaedhil:
Bhí me ag labhairt le Micheál Mac
Diarmuid, tómhasadóir-talmhan de 'n
chathair seo, timchioll an Ghaodhail, Deir
sé nár sgríobh sé chugad agus nár ioc sé
a shaoi-sgríobhadh de' bhrigh go bh-fuil súil
aige anmanna deich a's da fhichid faoi-
sgríobhadhoradh do chuir chugad go goirid.
'Sé an Saoi Mac Diarmuid an fear is
feárr annso a d-taobh na Gaedhilge, a-
gus do rinne sé cheana gach ann a chumas
dá timcheall. Dá m-beidheadh aon fhear-
eagair Éireannach annso do bheidheadh
toilleamhuil Gaedhilig do chlodhbhualadh, ní
fad go m-bheidh rang di san g-cathair so;
acht foraoir! ní 'l aon fhear-eagair Éir-
eannach annso ag a bh-fuil an mian is
lúgha, aon nidh do dheunamh timceall
teangan a thíre. Ní'l fochal di a g-ceann
aoin fhir aca, agus mar doinibh beaga eil-
e, mi-mheasann siad gach nidh nach d-tuig-
eann siad. Dá mi-mheasfadh siad an
Ghaedhilge cho mór agus mi-mheasaim féin
an chuid is mó dhiobhsan, ní chlodhbhuailfeadh
siad aon fhocal di go ti deire 'n domhain.
Glaodhaim aire an léightheoire air an
dá rann shuas ann a úsádighim an focal
"mi-mheasaim" mar bhriathar. Tá fhios
agam nach ndeireann siad so a labhair¬
eas Gaedhilig "mi-mheasaim" no "di-
mheasaim;" acht deireann siad go coit-
chionn, "tá mi-mheas agam," &c. Gigheadh,
tá an modh sin, cainte do chleachd me,
cheart; a's tá sé le feicsint a sgríbhinnibh
ard-úghdar na teangan.
Tá seasgadh pighin agad orm; óir do
dhíol an Liaigh Ó Currán me air son
faoi-sgríobhtha bliadhna do 'n Ghaodhal.
Cuirfidh me chugad stampaidhe ann
mo litir is neasa; ní thig liom iad fhágh-
ail anois, tá sé ro-dhéighionach.
T. O, Ruiséal.
Ní thig muidne cia 'n fath nach d-tig
leis an Saoi, T. O. Ruiséal rang Gaedhil,
ge a chuir air bun a Chhicago. Ní chidh
muid go bh-fuil aon cheo aig fir-eagair
Éireannach le deunadh leis. Tá leabhra
Gaedhilge saor agus farsaing anois, ní
h-ionan agus an uair a cuireadh cuall-
aidheachd an Phílo-Celtigh air bun sa g-
cathair seo. Cuirfidh triúr no ceathar
fear cuallaidheachd air bun a g-cathair
air bith a m-beidhid. B' fhéidir nach bh-fuil
airgiod le cosg aig fir-eagair Éireann¬
ach na g-cathrach seo, no b' fhéidir nach d'
teasduigheann an Ghaedhilge ó na léigh-
theóiribh. Is aisteach an saoghal é seo,
agus tá na daoine níos aistidhe. Tóig
an tuatach is mó sa tír agus cuir an
áit é a n-déanfaidh sé airgiod, agus ann
am an gheárr iompoigh sé suas a shron
agus tosóchadh sé gearradh an bhaurla
Gallda, agus a cathadh drochmheas air
theangain a thíre féin. Tá sé g-cumas na
n-daoine iochlach a chuir air fheareagraibh
Éireannach Gaedhilge a chlodhbhualadh má
ugruigheann siad é.
Fágaidís a b-páipéir aca fhéin
le léigheamh muna m-beidh Gaedhilge
annta agus rachfamuid a m-bannaidhe go
m-beidh Gaedhilge annta air fad go goir-
id. Feuch an páipeur seo, an chaoi atá
sé dul air aghaidh. Tá aon duine uasal
amháin a Nuadh Ghorc, an Saoi Cromien,
ce íocas air shon fiche cóip sa mí, agus
níos mó na sin air shon fuagradh a gnó-
tha ann. Sin é an fear a thaisbeánas
le na gníomhartha dílseacht an ádhbhair-
Tá go leor daoine uaisle eile air
feadh na tíre a tá 'g oibriughadh a g-cás
an teanga mar an g-ceudna. B'fhéidir
go bh-fuil daone fós a lochduigheas an
Gaodhal. Má tá ní 'l neart againn or-
tha ; níor cuireamh aon nidh air bun a-
riamh nach m-beidheadh a lochdtóradh agus
a mhaoidhtóradh aige. Tá ngar de mhíle
duine a cheannuigheas an Gaodhal anois.
B' fhéidir go g-ceannóchadh tuilleamh é dá
measaidís go m-beidheadh sé seasmhach.
bh and mh sound like w when followed
or preceded by a, o, u, and like v if
preceded or followed by e, i; dh and gh
sound like y; sh and th, like h; ch, like
ch; ph, like f; fh is mute, and all the
aspirated letters at the end of words
are nearly silent.
