466
AN GAODHAL.
REMEMBERING ARCHBISHOP McHALE.
As usual, the P. C. S. of Brooklyn commemora¬
ted the 96th anniversary of the late Dr. McHale,
Archbishop of Tuam, at their rooms in Jefferson
Hall on the evening of March 5th. The program¬
me of the evening, which embraced speaking, re¬
citing and singing, was excellently rendered. Pre¬
sident Gilgannon addressd the audience in Irish
and in English, but the speaker of the evening
was the Rev. Thomas J. Fitzgerald, who spoke in
the Irish Language exclusively. The ease, preci¬
sion and force with which the Rev. Father deliver¬
ed his address plainly shows his perfect command
of the language and his veneration and love for
the subject of his discourse. He was repeatedly
applauded by the vast audience, who understood
him as thoroughly as if they were raised beside
him. Father Fitzgerald spoke substantially as
follows. —
A chomharsan an chroídhe, — Is mór an
sásamh aigine liom an-uair ag chíghim gas-
'ra mhór de dhaoineadh creideamhnacha,
mar athá annso anocht, bailighthe a d-tean¬
ta chéile air an taobhsa sháile, le grád &
urraim d' ar n-athair spirideáltha i nDia,
Seághan Mac Héil, Árd-easbog Thuama
(buala basa). Do bhí, atá & béidh trácht
air a ainm siúd le cionna & le meas,
ní shé amháin a g-Cúige Chonnachta, ach air
fuaid Chúige Mumhain, Chúige Laighan &
Chúig' Ulladh. air gach teíntán ó Cheann-
t-Saile go dh-ti Cloch-an-Stocáin agus ó
iarthar na nGaillimh go d-ti Cathair
Bhaile-ath-Cliath. Beidh trácht air leis le
onóir go fada fós air fuaid Shaghsana-
Nuadh, ann Seanna Shaghsana, in Albain,
annsna h-Indiatha agus air fuaid na d-
tíortha Theas, agus ann gach ráigiún fe'n
ngréin ann a bh-fuil Clanna-Gaodhal (mór
bhuala bas). Bhí meas aige gach n-duine
air, uasal agus ísiol, ó Phápa na Róimhe
anuas go d-ti 'n sglábhuidhe bocht is suar¬
thaídhe in Éirinn. Is beag a raibh
buidheachus gach nduine air mar a bhí air
siúd ; ach do thoíll sé é go léir mar bhí
an croidhe agus an t-anam aige a g-creid¬
eamh na h-Éireann, a n-daoine na h-Éir¬
eann, agus a d-teanga na h-Éireann
(dadhmholadh mhór]. Bo ceart dúinn a
chómhairle dheunadh agus a shampla do
leaneamhúint, sé sin, ar d-teanga dh'fhógh¬
luim, a labhairt agus a múine d'a chéile
Mar 'sí an teanga is dual & is duth¬
chas dúinn í, teanga na d-treib Ghaodhal¬
ach. Ní bhíon tréibh gan teanga, & ní fiú
treibh gan teanga dh'áireamh.
Mo chreach chráighte gan mórán de
short Leodhan na cleire aguinn chun
ar d-teanga chuir air bun.
Mar 'sí teanga na ríghte & na bh-faigh í;
teanga na Féine agus na nGaisgaíghe;
teanga na naomh, na n-ollamh, agus na bh-
feilídhe; sí an teanga i labharag riamh
agus a g-cómhnuidhe leis na mílte bliadh¬
an i n-Éirinn í, no gur chuir an Sagsan¬
ach cosg air í labhairt agus í mhúine,
mar shíleadar na Sagsanaigh ar g-creid¬
eadh a mhúcha, & sinn ag d'iompóghadh leo
féin. Do mheasdar ár d-tír ag thógaint
agus sinn ag dhíbirt amach no chuir fe
chois, agus ár d-teanga mhílis ag chuir
chun báis. Ach, molladh le Dia, níor chuaigh
leotha air fad: ní bhíon buan ach an ceart.
Is cómh-an-aois an teanga Ghaedhilge le na
teangthach' is sine s. s. Eabhrais, Gréigis, &
an teanga Sheannsgríbhte annsna h-Ind¬
iathaibh. Atá sé ráidhte aige úghdair mhór
gur b'í an teanga is seine díobh go léir
í, agus gur b'í ag labharagh air d-túis a
b-Párthas. Ach fágfamid an mhéid sin fe
na h-úghdair léigheanta dubhairt é (sgarta
mór gártha . Deir dream eile gur tean¬
ga chruaigh, deocamhuil do-fhóghlumtha í, &
ná faíghach an t-ádharseoir féin í dh' fhógh¬
luim. Ní fíor san mar is teanga bhreágh,
bhog mhilis í & 'sé chúis na d-taithníghean
sí leis an áidhbherseoir, mar 'sí teanga
na naomh agus na n-aingeal í (sgarta
gártha & buala bas].
Bídhmid go léir air aon toil amháin &
cuirimid rómhainn go spiucamhuil cun
í dh' fhóghluim, i labhairt agus í mhúine d'a
chéile, agus na stadach dada sinn ach
deunamid imníomh feasda dhí, agus d'a
bhrigh sin taisbeánthamid an grádh tá a¬
guinn d'ár d-tír agus an badh tá 'guinn
le n-ar d-teanga. Agus beidh Árd-eas¬
bog Thuama le greann ag feuchaint an¬
uas os na flathais orainn agus ag guidhe
cun Dé dhúinn le croidhe mór maith. Mar
bo dhé croidhe na féile & rígh na bh-fear
é — Go neartuighe Dia libh.
We are highly pleased at having the opportunity
of placing the foregoing address before the public
because of the erroneous idea which prevails re¬
garding “The Connaught Irish, the Munster Irish"
