900
AN GAODHAL.
sin is amhlaidh do righne sé acht glaoidh-
eadh go h-áird air fearaibh Éireann chum
go raobfaidís le fonn ceart cuing mal¬
laighthe a námhaide, agus go saoirtheochai¬
dís saoirseacht dóibh féin agus d'a g¬
clann. Tá shios ag gach aon gur b'fhonn¬
mhar an freagradh a thugadar d'a ghairm
agus gur chuireadar cogadh a n-aghaidh
lucht an cheilg le an-chuid calmachta no
gur b'éigin dóibh geilleadh faoi dheireadh
nuair léir-sgriosadh iad le comhacht lann,
ocrais, agus miodhadh. Acht tá spioraid
an tír-ghrádh do mhúsgail Tomás Dáibhis
beo fós, agus b'fhéidir go d-tiocfadh
linn ar g-cóír d'fhághail anois air chaoi
chiúin mheasardha nár frith anallod le
diansaothar.
Ní'l sé acht tamall beag ó fuair Ci-
cham bás, Níor sgríobh sé mórán abh¬
rán, acht go deimhin rug an meud a
sgriobh bárr na sgéimhe agus na ceann¬
sachta. Is deacair coimhionnan a fhágh-
ail le "Roidhrighe na g-Cnoc," agus tá
greann ag óg agus aosda air 'Pádruig
Seacháin," agus air an dreachtín a thrách¬
tas air an g-cailín bhí 'na suidhe cois na
h-aibhainne i d-teannta Sléibhe-na-mBan.
Bhí iliomad fileadh eile aguinn, mar
Cláireach Mangán agus a leithéid, a righ¬
ne obair mhaith chum bárdacht a chumhdugh¬
adh, agus do réir sin, chum tír-ghrádh a
chothughadh, ní h-é amháin i g-croidhibh ar
muintire sa m-baile, acht mar an g-cheud¬
na i g-croidhibh na nGaodhal a chomhnuigh¬
eas in gach crioch faoi 'n ngréin. Uime
sin tre ar bh-filigheachta-ne fóighleómaid
páisdidhe na ndaoineadh so cháil agus
mór-chliú na sean-tíre, feuchfaid análl
le athas tar tonntaibh na fairge móire
air Oileán speur-ghlan na Naomh, agus
bhéarfaid míle onór agus moladh do'n
t-sliocht árd ó'r fhásadar,
Risteird de h-Enebre.
Glossary.
filigheacht, poetry, filee-ucht.
intleacht, ingenuity, intlucht.
meanma, mental, ma-unma,
brosdughudh, to urge, brusdhoo
tubaisde, misfortune, thub-ishthe
sulthmhar, pleasant, etc. sulthwar.
gradam, a character, gradhum.
oididhe, preceptors, o-dhee.
ealadhan, skill, learning, ol-i-un.
ceirde, of trade, kerdheh.
ceangalaibh, dat. pl. of tie, kanguliv.
díobhálaidh, injuries, dhee-waliy,
céileabhradh, farewell, kelawrah.
rángadar, they came rawngadur
coimhthionol, assembly, kohinul.
duanta, poems, doo-untha.
moladh, praising, mulha.
crodhachta, bravery, krouchta.
comhlann, duel, combat, ko-lahn.
tionsgnuigh, to prepare, thungsny.
comh-mharthanach, coeval, kowarnach
foigse, nearer, whigsheh.
coimhsigheann, comprehends, koivshi-un
chaoinadar, they cried, cheenidhur
cumach, devout; breach, kumach.
doghrúin, danger, dhorooin.
muinighin, confidence, mo-neen.
lear, sea, ocean, lhear
méirleach, thief, rogue, mayrluch.
fogairt, announcement, foeguirth.
sgriosadh, plunder, ruin, sgris-ah
fiachmhar, ravenous, fee-uchwar.
deoruidhe, an exile, dheo-ree.
seachráinigh, wanderer, shaughrawnee
toilteannach, willingly, thelthunach.
Bóinne, the Boyne, buineh.
cabhair, assistance, cowir.
lochrán, a lamp, luchrawn.
brollachaibh, breasts, brulachiv.
díbirte, banished, dheebirte.
coigríoch, strange, stranger, kuigreech.
fuireach, waiting, fuirach.
doithin, covenant contract, dhohin.
canadh, singing, kanah.
ollod, ancient, ohlloid
oirdhearca, illustrious, uiryorkeh.
áirighthe, certain, special, aw-ir-iheh.
modhamhla, respectableness, mo-owlah.
gaisgigheacht, prowess goishkeecht
mórdhálach, pompous mor-awlach
failligheach, neglectful, fawileech.
We would direct the reader's attention to the fre¬
quent use of the preposition chum by Mr. Henebry
and we do so to show that that unfortunate parti¬
cle is not the immutable tyrant which certain par¬
ties, for certain purposes, would brand it. The
word chum is a simple, as well as a compound,
preposition (the same as the word that is used as a
conjunction and demonstrative pronoun in the same
breath in the above sentence) and used as such by
the natural speakers and writers of the language
from time immemorial. The Four Masters used
it as such. Archbishop McHale, Canon Bourke, O'
ullád
