88
AN GAODHAL
se na cruinne le ceaneochar subhailce,
cheill, agus n-eaghoibre, mar an ceudna
le calamacht agus treunacht geibheadar
talamh aoibhin iartir an domhain. Uad
'n trath imthigheadar amach nuigh go d-ti
a tigheachta go Eisboniath, chuaidheadar
ceithre ceud baalaine thart. Go d-ti a
thigheachta go Errion, ocht ceud deic agus
da fichid baalaine. Go d-ti daingnugh¬
adh Eatharcedun ceud agus mile baal¬
aine Go d-ti daingnughadh Remion mile
da ceud deic agus da fichid. Ma leur-
smuainemar air na neidhthibh seo beidh
fios againn tuigse na radhte: Tioman¬
adar ulchloin Er carbad na gCora uadh
Cosangabha go d-ti Errion iathghlaise.
Ann criochnughadh an saothar sin, caith¬
eadar mile go leith m-baalain. Budh clis¬
de an morsceul a innseochadh na catha,
na n-dibirte na buaidh agus na diom-
bhuaidh a tharladh air fad na n-aimsire
sin. Gur trath e lionta le imris, ciall¬
emar go forus uadh rannthaibh an m-
bhard Amer, uadh na runradhtaibh agus
uad'n ainm a thugadar air na talmhan¬
aibh fein : Aghtane, Ag-tan-e- Ellan, Ul-
lann, Aghcathiath, Ag-cath iath, Eitoll-iath.
Go deimhin ni raibh an buaidh do glac
clan Er air an domhain, saothar leinbh.
Bhi ardslighe a n-imtheachta uadh Cosan¬
gabha go d-ti Errion tridh Aodhmag,
Feinece, agus Eisboniath, agus righnea¬
dar idirtiras mionca uadh'd d-tus nuigh
go d-ti 'n am, a thusuigh sliocht Remion
do bheith as cionn muir agus talamh. Is
an sin do chaill gach rion de claoin Er
a theanga agus righeachta, acht amháin an
cuid a raibh an Eionn. Comh fada
sin bhidar san iartir nar thainic sliocht
Remion orraibh ariamh uime sin atá 'n
teanga Gaalag ga seasadh saor mar
do bhí uadh 'n dtus. Is iongantach an
teanga an Gaalag thainic si saor tridh
ceithre mile m-baalan, si bunughdar gach
teangan ann Iaribh, gneathbheulradh ul-
chloin Er.
Atáimse anois mo da'r dheug baal¬
aine ga moladh ardceimeas na Gaalga.
Go deimhin clu nuigh me Errionaigh gar¬
ad gur budh Ceiltag i! Cuirfair an
macleighean ata ana oide as cionn lio
dain agus Grangeas morluach agus ag¬
us ardhmheas air an Gaalag, oir anntise
geibhfaid se an t-eochair le scaoileadh ni
amhain na focla na teanga ud, acht run
agus minchiallte na seanfhocal ata mar
ainm aig gach ait a righne clan Er oir¬
easeamh no comhnuidhe.
Acht le cruthughadh an rud seo, andiu
air a n-dul a m-baile daoibh, ma ta mac
no inghein, no dearbhrathar, no dearbh¬
siur aigaibh ag dul go scoil no comhlaidh¬
eiste, fiarruigidh uathaibh run agus min¬
chiallughadh na bh-focal seo: Eisiath, Ibh¬
fraoice, Iaribh, Iathcheart, IOrdamhan,
Sioriath, Graice, Siarduniath, Airmuir¬
ce, Iberiath, Garbhmhuiniath, Magcedun,
iath Lungdun, Gaalduniath, Errion-
Saoitirna, Iathathar, Saoitir, Saoit
reabh, Curadhbhinntaos. Is anfarsang
focleor na Gaalga, is eigin ma bh-fuil
fiche mile focla annsan Liodain, acht
ata naoi deug agus da fhichid mile da
ceud agus ceithre fichid focla annsan
Gaalag. Ata duil muinte agus cosan¬
ta na Gaalga aig moran n-daoineadh
ann gach roin de'n domhan. Budh iomda
litthir fuair me fein aig fiarrughadh go
dionmholtach aundhiagh leas na teangan.
Acht an trachd ni bh-fuil aon deifir air
na ardscoltibh le munadh an Gaalag.
Acht deirter nach gur budh'n t-adhbhar:
Nach bh-fuil le faghail acht beugan oidead
a shaith eolach leis an Gaalag do munad?
Fiosruigheann siad go maith an ceim
agus an buntaisde a bhaineas leis an
Gaalag. Ni bh-fuil aon ardfogluim
criochnuighte mar is coir gan focaleol¬
uis na Gaalga. Annsan comhradh beag
seo ni thig liom taisbaint daoibh a ail¬
neachta d'eagla gon denfaid me mo
chaint rofada.
Acht trath bhí 'n domhan anna oige, is
an Gaalag do bhi ceileabhrad leis an
saoghal aig éirigh.
Is i 'n teanga a raibh duiseacht oil¬
neachta agus gradh, agus morchiall ann
chroidhe agus inntinn na cinne-daoin¬
eadh!
Seagan J Ua dChearrbhuill.
La Feile Padruich,
1896.
